به زبانی ساده، کلیه وسایل مجهز به موتورهای درونسوز به فیلترهای هوا و روغن احتیاج دارند و در انواع گازوئیل­سوز، فیلتر گازوئیل را نیز باید به این مجموعه اضافه کرد، البته در سال­های اخیر با افزایش آلودگی هوای شهرها، خودروهای جدید به فیلترهای مخصوص تهویه هوای داخل کابین هم مجهز شده ­اند.

اگرچه هر نوع فیلتر، مشخصات دقیق خود را دارد اما بطور کلی باید توانایی جداسازی ذرات ۵ میکرون یا بزرگتر را داشته و از مقاومت لازم در برابر جریان مواد مورد تصفیه و همچنین بازدهی مطلوب در عمر مفید پیش­بینی شده خود برخوردار باشد. علاوه بر این موارد مشخصات دیگری مانند مقاومت در برابر حرارت بالا، ثابت ماندن اندازه فیلتر، حساس نبودن به تغییرات جوی و رطوبت، سهولت در استفاده و مراقبت نیز از خصوصیات یک فیلتر خوب محسوب می­شوند.

 

فیلترهای هوا

مجموعه فیلتر همراه با محفظه و ضمائم آن به هواکش معروفند که با توجه به شرایط مختلف اقلیمی و مشخصات فنی موتورها، هواکش­های مختلفی برای تامین هوای مورد نیاز آنها ساخته می­شوند. برخی از انواع مختلف هواکش­ها عبارتند از مرطوب، روغنی، خشک و سیکلونی. هوا از نظر آلودگی به محیط­های کم گرد و غبار، با گرد و غبار متوسط و با گرد و غبار زیاد تقسیم می­شود که در محیط­های کم گرد و غبار از هواکش های مرطوب و در مکان­های پر گرد و غبار از هواکش های ترکیبی روغنی با سیکلون یا هواکش­های پیکو سیکلون استفاده می­گردد.

در هواکش­های مرطوب، عامل تصفیه کننده هوا (المنت تصفیه) و محفظه فیلتر، آغشته به روغن هستند و روغن آنها می­تواند ثابت یا قابل تعویض باشد که در نوع دوم، فیلتر را شستشو می­دهند و امروزه تقریباً منسوخ شده است. عامل تصفیه در این هواکش­ها تنوع بسیاری دارند و نسبت به شرایط فنی مورد انتظار، فیلتر از الیاف گیاهی، مواد اسفنجی، توری­های بافته شده فلزی یا از نسوج مواد بافته نشده ساخته می­شوند.

المنت تصفیه­کننده هواکش­های خشک، کاغذی از الیاف مخصوص به صورت پلیسه است. هوای مکیده شده با عبور از اطراف فیلتر داخلی که با یک محافظ مشبک فلزی محافظت می شود، ذرات گرد و غبار را در سطح خارجی فیلتر و بین پیلسه­ها بجای گذاشته و هوای تمیز از داخل لوله مرکزی هواکش به سمت موتور دیزل هدایت می شود.

تعویض فیلتر باید طبق توصیه سازنده موتور و پس از طی مسافت معینی صورت گیرد که در این بین باید به وضعیت محیط از نظر گرد و غبار، رطوبت و ... نیز توجه داشت. البته در وسایل نقلیه سنگین، معمولاً علائم هشدار دهنده­ای مثل نوار رنگی، بوق هشدار و غیره برای آگاهی راننده از کثیف شدن فیلتر هوا، پیش­بینی شده است. اگرچه در اتومبیل­های سواری مطمئن­ترین و بدون خطرترین روش، تعویض فیلتر هوا است، چنانچه در شرایطی دسترسی به فیلتر وجود نداشت باشد، می­توان فیلتر هوا را به سه روش زیر تمیز کرد:

- زدن چند ضربه به سر فیلتر

- دمیدن هوای فشرده با حداکثر ۵ اتمسفر فشار از داخل به خارج فیلتر

- شستشوی فیلتر با آب نیم­گرم و مقداری مواد شوینده تا حدی که کف نکند (۲۰ گرم ماده شوینده در 10 لیتر آب). فیلتر هوا را باید پس از شستشو خشک کرده و از سالم بودن کاغذ آن مطمئن شد. کوچک­ترین سوراخ یا پارگی در فیلتر هوا آن را بی­مصرف خواهد کرد.

در همین ارتباط هواکش­ برخی خودروها دارای لوله بلندی است که هوا را از بالای سقف اتاق به درون موتور می­کشد تا کم­ترین گرد و غبار به ویژه وسایل نقلیه سنگین با کاربری در معادن، راهسازی و ... وارد پیشرانه خودرو گردد. البته در خودروهای شاسی بلند و بیابانی مجهز به پیشرانه­های ضد آب، با این روش هنگام عبور از رودخانه­ها و برکه­ها، آب وارد موتور نمی­گردد.

 

 

فیلترهای روغن

برای جلوگیری از کم یا قطع شدن جریان روغن در موتور، حتی با مسدود شدن منافذ فیلتر، یک شیر اطمینان در فیلتر یا پایه آن قرار دارد که به محض بروز اختلاف فشار در جریان ورودی و خروجی فیلتر، باز می­شود. در این حالت تصفیه روغن به صورت جریان فرعی انجام گرفته و عمل تصفیه به تدریج کاهش می­یابد. برای افزایش خواص مورد نظر در روغن، به آن مواد خاصی از جمله ماده پاک­کننده و معلق کننده اضافه می­کنند تا مواد آلاینده به جای ته­نشین شدن به صورت ذرات ریز شناور در روغن باقی بمانند.

یک فیلتر استاندارد که طبق اصول و از مواد با کیفیت ساخته شده باشد، مانع عبور مواد افزودنی نخواهد بود و از کیفیت روغن نمی­کاهد و به غیر از خاصیت اسیدیته تولید شده در روغن به دلیل احتراق، سایر مواد و ذرات حاصل از احتراق را تا حد بسیاری تصفیه می­کند. تحقیقات نشان می­دهند که فیلتر مناسب، به میزان چشمگیری از آلودگی روغن ­کاسته و در نتیجه عمر روغن را افزایش می­دهد. به این ترتیب یک فیلتر خوب ضمن حفظ خواص روغن موتور و به تاخیر افتادن فرسایش، عمر مفید موتور را نیز افزایش می­دهد.

 

فیلترهای میکروتاپ (MICRO TOP)

کلمه میکروتاپ در فیلترهای روغن، گویای ظرافت و دقت آنها در تصفیه ذرات بسیار ریز است. این فیلترها که برای تصفیه روغن­ها، مواد سوختی و هوا به کار برده می شوند، یکبار مصرف بوده و فیلتر مصرف شده را فقط باید با توجه به توصیه­های سازنده موتور همراه با پایه آن با فیلتر نو عوض کرد. بطور کلی فیلترهای میکروتاپ در شرایط مختلف برای ۱۰۰۰۰ کیلومتر یا حدود ۳۰۰ ساعت کارکرد موتور خودرو طراحی و تولید می­گردند اما به هرحال، عمر مفید آنها بستگی کامل به میزان و نحوه بهره­برداری از خودرو و محیط کار آن دارد. فیلترهای میکروتاپ، در انواع کاغذی، مجموعه الیاف و فیلتر قابل تعویض پیچی تولید و عرضه ­شده و روی بسته­بندی آنها نوشته MICRO TOPدرج می­گردد. قیمت این فیلترها نیز از انواع مشابه گران­تر است.

 

فیلترهای مواد سوختی (گازوئیل، بنزین، مازوت)

بطور کلی برای تصفیه گازوئیل و سایر سوخت­های آلی از فیلترهای ظریف میکروتاپ، نمدی یا لوله­ای استفاده می­شود. در فیلترهای نمدی صفحه­ای یا نمدی لوله­ای، عامل تصفیه کننده به صورت چند صفحه نمدی روی هم یا به شکل لوله­ای از نمد است که وظیفه تصفیه سوخت را به عهده دارند. آلودگی­های موجود در سوخت، هنگام عبور از فیلتر در سطح خارجی نمد باقی مانده و سوخت به سمت پمپ انژکتور هدایت می­شود. برای سیستم­های سوخت­رسانی موتورهای پیشرفته امروزی، تمیزی سوخت از اهمیتی ویژه برخوردار است زیرا کمترین آلودگی سبب اختلال در عمل تزریق سوخت به درون سیلندر خواهد شد. بنابر این در اتومبیل­های سبک از فیلترهای میکروتاپ و در خودروهای سنگین و موتورهای دیزل، ترکیبی از یک فیلتر کاغذی میکروتاپ و یک فیلتر نمدی را بکار می­گیرند.

 

 

 

چند نکته مفید

توصیه می­شود با توجه به طول عمر بالای روغن­های جدید، در هر بار سرویس اتومبیل، روغن و فیلتر آن را هم زمان تعویض گردد زیرا در غیر این صورت، روغن کارکرده باقی مانده در فیلتر، موجب کثیف و آلوده شدن روغن نو شده و کارآیی آن را به سرعت کاهش خواهد داد. با انجام عمل تصفیه، به مرور منافذ صافی­های فیلتر بسته شده و سرعت تصفیه کندتر می­گردد. چنانچه فیلتر کثیف به موقع تعویض نشود، جریان عبور روغن به اندازه کافی نخواهد بود، بنابر این سوپاپ اطمینان فیلتر باز شده و کمبود روغن مورد نیاز موتور، به صورت تصفیه نشده تامین می­شود که در بلند مدت، کاهش عمر موتور را به دنبال خواهد داشت.

همیشه باید فیلتر پس از انتخاب فیلتر مخصوص هر موتور، از سلامت واشر آن مطمئن شد، لازم است تا واشر به شکل درست در جای خود قرار گیرد و واشر معیوب باید بلافاصله عوض شود چرا که واشر خوب یعنی عدم کاهش روغن، سالم ماندن موتور و به حداقل رسیدن مخارج تعمیرات.

نکته آخر اینکه هر فیلتر از اجزا بسیاری تشکیل شده است و تنها با در اختیار داشتن آزمایشگاه­های مجهز و پس از بررسی­های دقیق، می­توان میزان مرغوبیت یک فیلتر را تعیین و مشخص کرد، بنابر این استفاده از فیلترهای شناخته شده و استاندارد، راحت­ترین و معتبرترین روش برای اطمینان از بکارگیری یک فیلتر مرغوب است.

                                                   


                                                                                                                                                                  برگرفته از سایت ایرانول